|
Batıgöz Sağlık Grubu Balçova Cerrahi Tıp Merkezi Gastroenteroloji Uzmanı Doç. Dr. Halil Genç, bağırsak bariyeri, bağırsak mikrobiyotası ve bağışıklık sistemi arasındaki ilişkinin son yıllarda giderek daha fazla araştırıldığını belirterek, özellikle tekrarlayan yakınmalarda kişinin kendi kendine besin gruplarını diyetinden çıkarmak yerine belirtilerin nedeninin değerlendirilmesinin önemine dikkat çekiyor.
Bağırsaklar Yalnızca Sindirimden Sorumlu Değil
Bağırsak sistemi, besinlerin sindirilmesi ve emilmesinin yanı sıra dış çevreden gelen maddelerle vücut arasındaki önemli temas noktalarından birini oluşturuyor. Bağırsak epitel hücreleri, mukus tabakası, bağırsak mikrobiyotası ve bağışıklık sistemi birlikte çalışarak bağırsak bariyerinin işlevini sürdürüyor.
Son yıllarda yapılan araştırmalar, bağırsak bariyerinin bütünlüğündeki değişiklikler ile bazı bağışıklık sistemi hastalıkları ve besin alerjileri arasında ilişki bulunabileceğine işaret ediyor. Ancak bu ilişkinin tek yönlü olmadığı ve genetik özelliklerden çevresel faktörlere kadar çok sayıda değişkenden etkilendiği biliniyor.
Doç. Dr. Halil Genç, “Bağırsak bariyerini yalnızca besinlerin kana geçişini engelleyen fiziksel bir duvar olarak düşünmemek gerekir. Burada mikrobiyota ve bağışıklık sistemiyle sürekli bir etkileşim söz konusudur. Bariyer fonksiyonundaki değişikliklerin bazı hastalıklarla ilişkisi araştırılmaktadır ancak her bağırsak yakınmasını geçirgen bağırsak olarak tanımlamak doğru değildir” diyor.
Mikrobiyota ile Besin Alerjileri Arasında Nasıl Bir İlişki Var?
Bağırsaklarda bakteriler başta olmak üzere çok sayıda mikroorganizma bulunuyor. Bağırsak mikrobiyotası olarak adlandırılan bu ekosistemin yapısı; yaş, beslenme biçimi, kullanılan ilaçlar, çevresel etkenler ve çeşitli hastalıklardan etkilenebilir.
Güncel araştırmalar, özellikle besin alerjisi bulunan bazı gruplarda bağırsak mikrobiyotasının yapısı ve çeşitliliğinde farklılıklar gözlenebildiğini ortaya koyuyor. Mikrobiyotanın bağışıklık sisteminin besinlere karşı tolerans geliştirmesinde rol oynayabileceği düşünülüyor. Bununla birlikte mevcut veriler, yalnızca mikrobiyota değişikliklerine bakılarak kişinin besin alerjisi geliştirip geliştirmeyeceğini öngörmek için yeterli değil.
Bu nedenle probiyotik, prebiyotik veya fermente gıdaların tek başına besin alerjilerini önlediği ya da tedavi ettiği şeklindeki genellemeler bilimsel açıdan doğru kabul edilmiyor.
Mide de Bu Sürecin Önemli Bir Parçası
Besinlerin bağışıklık sistemiyle karşılaşmadan önce geçirdiği sindirim sürecinde midenin de önemli bir görevi bulunuyor. Midenin asidik ortamı ve sindirim enzimleri özellikle proteinlerin daha küçük parçalara ayrılmasına yardımcı oluyor.
Doç. Dr. Halil Genç, “Mide asidini baskılayan ilaçların tıbbi olarak gerekli olduğu pek çok durum vardır. Buradaki önemli nokta, ilaçların hekim değerlendirmesi doğrultusunda ve uygun süreyle kullanılmasıdır. Kişilerin mevcut tedavilerini alerji gelişeceği endişesiyle kendi kendine bırakması doğru değildir” ifadelerini kullanıyor.
Besin Alerjisi ile Besin İntoleransı Aynı Şey Değil
Besinlerle ilişkili yakınmalarda en sık karşılaşılan kavram karmaşalarından biri alerji ile intoleransın aynı durum olarak değerlendirilmesi oluyor.
Besin alerjisinde bağışıklık sistemi belirli bir besin bileşenine karşı reaksiyon gösterirken, intoleranslarda farklı mekanizmalar söz konusu olabilir. Örneğin laktoz intoleransında süt şekeri olan laktozun sindirilmesindeki yetersizlik ön plana çıkıyor. Çölyak hastalığı ise glüten tüketimi ile ilişkili olmakla birlikte klasik bir besin alerjisi değil, bağışıklık sistemi aracılı farklı bir hastalık olarak değerlendiriliyor.
Şişkinlik, gaz, karın ağrısı veya ishal gibi belirtiler tek başına bu durumların hangisinin bulunduğunu göstermiyor. Benzer yakınmalar irritabl bağırsak sendromu ve farklı gastrointestinal hastalıklarda da görülebiliyor.
Her Şişkinlik “Besin Hassasiyeti” Anlamına Gelmeyebilir
Sosyal medyada “besin hassasiyeti”, “bağırsak geçirgenliği” ve “mikrobiyota bozukluğu” gibi kavramların daha sık kullanılması, kişilerin yaşadıkları birçok belirtinin nedenini belirli besinlere bağlamasına yol açabiliyor.
Yemek sonrasında gelişen şişkinlik, gaz, karın ağrısı, ishal veya kabızlığın altında farklı nedenler bulunabiliyor. Belirtilerin hangi besinden sonra ortaya çıktığı, ne kadar sürdüğü, tüketilen miktarla ilişkisi ve eşlik eden diğer bulgular değerlendirmede önem taşıyor.
Doç. Dr. Halil Genç, “Bir besini tükettikten sonra birkaç kez şişkinlik yaşamak, o besine alerji olduğu anlamına gelmez. Özellikle geniş besin gruplarını herhangi bir tanı olmadan diyetten çıkarmak, uzun vadede beslenme dengesini olumsuz etkileyebilir. Tekrarlayan yakınmalarda öncelikle nedenin belirlenmesi gerekir” diye belirtiyor.
Kontrolsüz Eliminasyon Diyetlerine Dikkat
Glüten, süt ürünleri, yumurta veya farklı besin gruplarının herhangi bir tıbbi değerlendirme yapılmadan uzun süre beslenmeden çıkarılması bazı kişilerde gereksiz kısıtlamalara yol açabiliyor.
Eliminasyon diyetleri belirli klinik durumlarda değerlendirme veya tedavi sürecinin bir parçası olarak kullanılabilse de hangi besinin ne kadar süreyle çıkarılacağı ve yeniden beslenmeye nasıl dahil edileceği kişinin durumuna göre planlanıyor.
Doç. Dr. Halil Genç, “Sindirim sistemi yakınmalarında amaç mümkün olduğunca fazla besini yasaklamak değil, yakınmanın gerçek nedenini ortaya koymaktır. Besin alerjisi, intolerans ve gastrointestinal hastalıkların birbirinden ayrılması hem gereksiz diyet kısıtlamalarının önlenmesi hem de doğru değerlendirme açısından önemlidir” diyor.
|
